Normaal gesproken beginnen we onze terugblik met een foto van onze gastspreker. Dit keer wijken we hier van af. En dat komt omdat het dit keer een bijzondere presentatie is. Voor de pauze kijken we samen naar de documentaire "The Promise". Na de pauze horen we het verhaal van Hapin. Een Nederlandse organisatie die zich al meer dan 50 jaar inzet voor de bevolking van Papoea. De documentaire is evenals het verhaal indrukwekkend. Het verhaal wordt verteld door Wietse Tolsma. Bestuurslid van Hapin. Hij is de verbindende factor tussen het gedeelte voor en het gedeelte na de pauze. Daarom plaatsen we de foto van Wietse tussenin. Waarbij we Wietse willen bedanken voor deze bewogen middag.

De documentaire gaat over de Papoea's. Een volk dat werd beloofd dat het vrij zou zijn en dat vervolgens werd vergeten. In de documentaire zien we de hoop van een jonge natie in wording, de schok van het verraad, de pijn van decennia onderdrukking en de veerkracht van een volk dat weigert te verdwijnen. Het is geen neutrale geschiedschrijving, maar een ontluisterende confrontatie met koloniale erfenissen die nog altijd doorwerken, in politiek, in families, in de levens van miljoenen Papoea's. In The Promise zien we hoe de jaren zestig een ongekende hoop brachten. Nederland beloofde de Papoea's een eigen toekomst. Een vlag werd gehesen. Een volkslied gezongen. Maar achter diplomatieke deuren werd een andere toekomst beslist. De Papoea's werden geen gesprekspartner, maar een pion is een geopolitiek schaakspel. De documentaire toont de schok, de verwarring, de stilte die volgde toen de belofte werd verbroken. Met als pijnlijke climax: het schijnreferendum van 1969, waar een volk dat vrijheid was beloofd, werd gedwongen te kiezen voor zijn eigen onderwerping.

En dan na de pauze, alsof het een nieuwe scene van hetzelfde verhaal betreft, vertelt Wietse over Hapin. Hapin niet als redder, niet als grote internationale speler. Maar als brug. Een kleine stichting die zacht spreekt, maar diep raakt met één missie: de Papoea's helpen hun waardigheid, cultuur en toekomst te behouden. Al sinds 1972 doen zij wat grote landen en instellingen nalieten: luisteren, ondersteunen, aanwezig blijven. Waar de documentaire de pijn toont, laat Hapin de veerkracht zien. Ze laten jongeren studeren, beschermen cultuur en taal en ze beschermen vrouwen, dorpen en ondernemers. Hapin is het tegenbeeld van de verbroken belofte: een organisatie die wél doet wat ze zegt. Als we dan terugblikken op deze middag en The Promise en Hapin als geheel bekijken ontstaat een groter verhaal. De documentaire toont het verlies, Hapin toont de heropbouw. De film laat zien hoe een volk werd vergeten, Hapin laat zien dat ze nooit écht alleen stonden. De film eindigt met een roep om erkenning, Hapin werkt elke dag aan de toekomst die ooit werd beloofd. Samen vormen ze een verhaal dat niet stopt bij verdriet, maar doorloopt in vastberadenheid.

Vanmiddag gaan we naar huis met ons hoofd vol van gedachten over een volk dat moet leven met een belofte die brak, maar ook weet dat die belofte opnieuw wordt gedragen door hen die weigeren te zwijgen en hen die weigeren weg te kijken.

AI, ook voor ons ouderen een onderwerp wat aanspreekt. Geen wonder dat het aantal aanmeldingen voor een lezing van WmjW Petenbos nog nooit zo hoog was. Het aantal aanmeldingen overtrof bijna het dubbele van wat we in ons zaaltje aankunnen. We hopen in het najaar een tweede bijeenkomst te plannen. Maar wat is AI eigenlijk en waarom zijn we er zo door gefascineerd. Wellicht om die tweede letter. Intelligentie. Al duizenden jaren wordt gezocht naar een sluitende definitie wat intelligentie eigenlijk is. En nog steeds is daarover geen eenduidige overeenstemming. Duidelijk is wel dat de I in AI niet uitwisselbaar is met wat wij onder de  intelligentie van ons mensen verstaan. AI kent bijvoorbeeld geen verbeelding noch empathie, al lijkt dat vaak wel zo. Maar waarom raakt AI ons dan zo? Omdat ik het antwoord ook niet zo goed weet, is het wellicht wel zo eerlijk om het AI zelf te vragen. Na een uiterst zinvolle "discussie" met een AI chatbox heb ik het gesprek met AI en daarmee de presentatie van vanmiddag zo goed mogelijk in eigen woorden proberen samen te vatten. Waarbij opgemerkt moet worden dat de afbeeldingen hieronder niet alleen door (en hierboven ook mede), maar ook op initiatief van AI gemaakt zijn.

We leven in een tijd waarin technologie zich sneller ontwikkelt dan wij kunnen bijhouden. Voor veel ouderen voelt dat alsof de wereld ineens een versnelling hoger schakelt. Niet omdat wij niet mee kunnen, maar omdat de veranderingen elkaar razendsnel opvolgen. AI kunnen we vergelijken met de industriële revolutie. Er zijn sterke parallellen. Beide markeren fundamentele maatschappelijke en economische omslagen, maar AI zal zelfs ingrijpender kunnen zijn door de snelheid, schaal en impact op kenniswerk. Sommige experts waarschuwen wel voor overhaaste vergelijkingen: de industriële revolutie leidde tot structurele welvaartsgroei zonder massawerkloosheid. AI kent nog onzekerheden tussen inclusie, regulering en lange termijn effecten. Om ons heen horen we vaak, ook vanmiddag, dat AI lui maakt. Volgens Henricus Mols (OpenSourceScience) is de maatschappelijke weerstand tegen AI vergelijkbaar met die tegen stoommachines in de 19e eeuw: angst voor vervlakking, verlies van controle en afhankelijkheid. Historici wijzen er echter op dat de voorspelling "technologie maakt mensen lui" al 200 jaar telkens onjuist blijkt: mensen passen zich aan, ontwikkelen nieuwe vaardigheden en vinden nieuwe zingeving. Nu neemt AI een deel van ons denkwerk over — en dat roept vragen op.

Maar net als toen gaat het niet om vervanging, maar om verschuiving. De mens blijft centraal, alleen de gereedschappen veranderen. Maar toch en dat blijkt ook uit de grote belangstelling voor de presentatie, wij ouderen kijken niet alleen met nieuwsgierigheid naar AI, maar ook met zorgen. Dat komt ook in de presentatie tot uiting: “Wat gebeurt er met mijn gegevens?”, “Kan ik dit wel begrijpen?”, “Verdwijnt het menselijke contact?”, “Word ik afhankelijk van iets dat ik niet snap?” Deze zorgen zijn logisch. Ze gaan niet over technologie, maar over vertrouwen, autonomie en menselijkheid. Daarbij is de kracht van uitleg en begeleiding essentieel. Wanneer ouderen AI ontdekken in een veilige, rustige omgeving — via workshops, familieleden of zorgprofessionals — gebeurt er iets moois. De angst maakt plaats voor nieuwsgierigheid. De verwarring maakt plaats voor plezier. En technologie wordt geen bedreiging, maar een hulpmiddel. En dan gaan we AI zien als steun, niet als vervanging en kan AI ons helpen om onze herinneringen te ordenen, te communiceren met familie, informatie begrijpelijk te maken, zorg overzichtelijker maken en ook dagelijkse taken eenvoudiger te maken. Niet om ons minder te laten doen, maar om ons meer ruimte te geven voor wat ertoe doet: contact, rust, betekenis. AI kan veel, maar het begrijpt geen verdriet, geen humor, geen herinneringen aan vroeger. Daar moeten we wel bij stil blijven staan. Daarom ook zal de mens altijd de gids blijven. Want we moeten ook beseffen dat ouderen iets inbrengen wat AI nooit zal hebben: verhalen, geschiedenis, karakter, nuance. In plaats van een strijd tussen mens en machine moet een samenwerking ontstaan.

Een oudere die een AI-bol vasthoudt, zoals in de afbeelding, symboliseert precies dat: Niet angst, maar verbinding. Niet vervanging, maar versterking. Niet achterblijven, maar meebewegen op eigen tempo. Waarbij aangetekend moet worden dat de toekomst niet alleen is voor jongeren. De toekomst is voor iedereen die bereid is om nieuwsgierig te blijven. En ouderen zijn vaak veel nieuwsgieriger dan we denken. Met de juiste uitleg, de juiste toon en de juiste begeleiding kunnen zij AI gebruiken als een nieuwe vorm van vrijheid — niet als een bedreiging. AI verandert de wereld, maar ouderen veranderen mee. Niet omdat ze moeten, maar omdat ze willen begrijpen hoe deze nieuwe tijd werkt. En precies daar, in die nieuwsgierigheid, ontstaat de echte revolutie: een toekomst waarin generaties elkaar versterken, en technologie een brug wordt in plaats van een muur. Als laatste heb ik AI ook nog gevraagd wat het grootste risico is van AI. Het opvallende antwoord is, bijna in dezelfde woorden waarmee we de presentatie deze middag hebben afgesloten: Het echte risico is niet dat AI "te slim" wordt, maar dat mensen stoppen met vragen stellen. Of met andere woorden: De vraag is niet of kunstmatige intelligentie slim genoeg wordt. De vraag is of wij wijs genoeg blijven om het verschil te blijven zien. Dank je Melvin, dat je als vertegenwoordiger van een jongere generatie ons mee hebt willen nemen op weg naar een voor velen van ons onbekende en een daarmee soms moeilijk te begrijpen toekomst. Je hebt dat gedaan op een manier waar, tenminste voorlopig en wellicht nooit,  geen enkele AI tegenop kan. Kort gezegd door gewoon mens te zijn!

Voor onze leden die niet in de gelegendeid waren de presentatie bij te wonen heeft Melvin zijn presentatie beschikbaar gesteld. Omdat het bestand nogal groot was in drie delen.

Deel 1 , Deel 2 , Deel 3 .

Het jaar is koud begonnen of het winterweer kondigt zich nadrukkelijk aan. Het weer trekt zich niets aan van klimaatverandering en trakteert ons op gevoelstemperaturen ver onder nul. De opwarming van de aarde lijkt zich deze dagen vooral binnenshuis af te spelen — uiteraard als gevolg van het gebruik van fossiele brandstoffen, want alternatieve bronnen laten het afweten. Zelfs de sneeuwbuien hebben de wind niet mee. Waren ze wat eerder gevallen, dan hadden we met kerst een prachtig decor gehad en dan hadden we onze kerstkaart — die we inmiddels “die van vorig jaar” mogen noemen — niet met AI hoeven te maken. Want nu, in januari, valt de sneeuw wél uitbundig. En eerlijk is eerlijk: het is prachtig. Maar het heeft ook een keerzijde. Wegen worden onbegaanbaar en daarom moeten we onze geplande nieuwjaarsbijeenkomst van 8 januari uitstellen. We prikken 14 januari — en dat blijkt een uitstekende keuze. 
De belangstelling op de 14e is groot. Al vroeg melden de eerste vrienden zich waarna het geroezemoes  snel aanzwelt. Links en rechts worden goede wensen uitgewisseld, vaak vergezeld van warme knuffels. We zijn er weer. En dit keer met temperaturen boven het vriespunt, begeleid door een uitbundig zonnetje. Misschien is dat wel de bepalende factor van deze middag: de zon maakt alles net iets vrolijker. We stralen warm optimisme uit in een snel veranderende soms verkilde wereld. Henk vertelt dat het aantal deelnemers sinds de informatiebijeenkomsten van afgelopen jaar beduidend is toegenomen. Hoewel sommige leden zich bezorgd afvragen of we niet te groot worden, moeten we ook constateren dat het bezoekersaantal van de activiteiten vorig jaar iets afgenomen is. Nieuwe instroom is dus noodzakelijk — en wat mooi dat dat gelukt is. Vernieuwing is essentieel om de toekomst van onze organisatie te borgen. In dat licht heeft ook de secretaris van onze club zijn functie beschikbaar gesteld. Roel Vaandrager neemt het stokje over. Succes Roel! Henk gunt ons naast een terugblik ook een vooruitblik op het programma voor het komende jaar. Dat ziet er minstens zo zonnig uit als de middag zelf. Na het officiële gedeelte is het tijd voor de borrel. Na de kou van de afgelopen weken krijgt deze een onverwachte glans. Het zonlicht dat de hal van het APG binnenvalt, maakt alles vrolijker. De lichte schittering van de zon door de volle wijnglazen zorgt voor een ontspannen, ongedwongen bijna feestelijke sfeer. Met de wijn verdwijnt — voor zover die er nog was — het laatste restje kou uit de lucht. Het ijs is gebroken. Overal zien we vrolijke gezichten. En dat heeft ook zeker te maken met de uitstekende hapjes die ook deze middag weer door een aantal vrijwilligers zijn gemaakt. Geen wonder dat onze deelnemers in deze warme, optimistische sfeer langer blijven napraten. Dit onderdeel blijkt misschien wel het meest waardevolle van deze in alle opzichten zeer geslaagde vriendenbijeenkomst. Een passend begin van een hopelijk succesvol WmjW‑jaar.

Het afgelopen jaar heeft ons opnieuw laten zien dat de waarde van samenkomen niet in het grote zit, maar in de stille momenten die we met elkaar delen. In elke activiteit, van een eenvoudige ontmoeting tot het gezamenlijk creëren van een kerststukje, ligt een waardevolle herinnering verscholen: dat het leven lichter wordt wanneer we het met anderen delen. Het kerstdiner en het maken van het kerststukje waren geen gewone afsluitingen, maar kleine rituelen van saamhorigheid. Ze lieten ons voelen dat licht niet alleen iets is dat van buiten komt, maar vooral iets dat tussen mensen ontstaat. Nu de dagen zo vlak voor kerst op zijn kortst zijn, wordt dat bijna tastbaar. Terwijl de wereld op ons noordelijk halfrond even in haar diepste schaduw staat, merken wij hoe krachtig het innerlijke licht kan zijn dat groeit wanneer mensen elkaar opzoeken. En dat licht wordt gedragen door velen: door de deelnemers die elkaar steeds weer weten te vinden én door de vrijwilligers die met hun stille inzet de basis vormen waarin WijsmetjeWijk kan bloeien. Zij zijn de handen die het mogelijk maken dat warmte vorm krijgt. Een van die vrijwilligers is Hanny van Kruistum. Zij was de trekker van de kookgroep maar wil nu een een stapje terug doen, al zal ze af en toe nog wel invallen. Bloemen vertellen haar hoezeer niet alleen zij, maar met haar ook alle andere vrijwilligers gewaardeerd worden.
Na de kerst begint het weer langer licht te worden, langzaam, bijna onmerkbaar, maar onmiskenbaar. Zo kijken we ook naar het nieuwe jaar: als een tijd die zich stap voor stap opent, vol nieuwe kansen om elkaar te ontmoeten, te leren, te lachen en te delen. Moge het komende jaar ons opnieuw samenbrengen in wijsheid, warmte en verwondering.