AI, ook voor ons ouderen een onderwerp wat aanspreekt. Geen wonder dat het aantal aanmeldingen voor een lezing van WmjW Petenbos nog nooit zo hoog was. Het aantal aanmeldingen overtrof bijna het dubbele van wat we in ons zaaltje aankunnen. We hopen in het najaar een tweede bijeenkomst te plannen. Maar wat is AI eigenlijk en waarom zijn we er zo door gefascineerd. Wellicht om die tweede letter. Intelligentie. Al duizenden jaren wordt gezocht naar een sluitende definitie wat intelligentie eigenlijk is. En nog steeds is daarover geen eenduidige overeenstemming. Duidelijk is wel dat de I in AI niet uitwisselbaar is met wat wij onder de intelligentie van ons mensen verstaan. AI kent bijvoorbeeld geen verbeelding noch empathie, al lijkt dat vaak wel zo. Maar waarom raakt AI ons dan zo? Omdat ik het antwoord ook niet zo goed weet, is het wellicht wel zo eerlijk om het AI zelf te vragen. Na een uiterst zinvolle "discussie" met een AI chatbox heb ik het gesprek met AI en daarmee de presentatie van vanmiddag zo goed mogelijk in eigen woorden proberen samen te vatten. Waarbij opgemerkt moet worden dat de afbeeldingen hieronder niet alleen door (en hierboven ook mede), maar ook op initiatief van AI gemaakt zijn.
We leven in een tijd waarin technologie zich sneller ontwikkelt dan wij kunnen bijhouden. Voor veel ouderen voelt dat alsof de wereld ineens een versnelling hoger schakelt. Niet omdat wij niet mee kunnen, maar omdat de veranderingen elkaar razendsnel opvolgen. AI kunnen we vergelijken met de industriële revolutie. Er zijn sterke parallellen. Beide markeren fundamentele maatschappelijke en economische omslagen, maar AI zal zelfs ingrijpender kunnen zijn door de snelheid, schaal en impact op kenniswerk. Sommige experts waarschuwen wel voor overhaaste vergelijkingen: de industriële revolutie leidde tot structurele welvaartsgroei zonder massawerkloosheid. AI kent nog onzekerheden tussen inclusie, regulering en lange termijn effecten. Om ons heen horen we vaak, ook vanmiddag, dat AI lui maakt. Volgens Henricus Mols (OpenSourceScience) is de maatschappelijke weerstand tegen AI vergelijkbaar met die tegen stoommachines in de 19e eeuw: angst voor vervlakking, verlies van controle en afhankelijkheid. Historici wijzen er echter op dat de voorspelling "technologie maakt mensen lui" al 200 jaar telkens onjuist blijkt: mensen passen zich aan, ontwikkelen nieuwe vaardigheden en vinden nieuwe zingeving. Nu neemt AI een deel van ons denkwerk over — en dat roept vragen op.
Maar net als toen gaat het niet om vervanging, maar om verschuiving. De mens blijft centraal, alleen de gereedschappen veranderen. Maar toch en dat blijkt ook uit de grote belangstelling voor de presentatie, wij ouderen kijken niet alleen met nieuwsgierigheid naar AI, maar ook met zorgen. Dat komt ook in de presentatie tot uiting: “Wat gebeurt er met mijn gegevens?”, “Kan ik dit wel begrijpen?”, “Verdwijnt het menselijke contact?”, “Word ik afhankelijk van iets dat ik niet snap?” Deze zorgen zijn logisch. Ze gaan niet over technologie, maar over vertrouwen, autonomie en menselijkheid. Daarbij is de kracht van uitleg en begeleiding essentieel. Wanneer ouderen AI ontdekken in een veilige, rustige omgeving — via workshops, familieleden of zorgprofessionals — gebeurt er iets moois. De angst maakt plaats voor nieuwsgierigheid. De verwarring maakt plaats voor plezier. En technologie wordt geen bedreiging, maar een hulpmiddel. En dan gaan we AI zien als steun, niet als vervanging en kan AI ons helpen om onze herinneringen te ordenen, te communiceren met familie, informatie begrijpelijk te maken, zorg overzichtelijker maken en ook dagelijkse taken eenvoudiger te maken. Niet om ons minder te laten doen, maar om ons meer ruimte te geven voor wat ertoe doet: contact, rust, betekenis. AI kan veel, maar het begrijpt geen verdriet, geen humor, geen herinneringen aan vroeger. Daar moeten we wel bij stil blijven staan. Daarom ook zal de mens altijd de gids blijven. Want we moeten ook beseffen dat ouderen iets inbrengen wat AI nooit zal hebben: verhalen, geschiedenis, karakter, nuance. In plaats van een strijd tussen mens en machine moet een samenwerking ontstaan.
Een oudere die een AI-bol vasthoudt, zoals in de afbeelding, symboliseert precies dat: Niet angst, maar verbinding. Niet vervanging, maar versterking. Niet achterblijven, maar meebewegen op eigen tempo. Waarbij aangetekend moet worden dat de toekomst niet alleen is voor jongeren. De toekomst is voor iedereen die bereid is om nieuwsgierig te blijven. En ouderen zijn vaak veel nieuwsgieriger dan we denken. Met de juiste uitleg, de juiste toon en de juiste begeleiding kunnen zij AI gebruiken als een nieuwe vorm van vrijheid — niet als een bedreiging. AI verandert de wereld, maar ouderen veranderen mee. Niet omdat ze moeten, maar omdat ze willen begrijpen hoe deze nieuwe tijd werkt. En precies daar, in die nieuwsgierigheid, ontstaat de echte revolutie: een toekomst waarin generaties elkaar versterken, en technologie een brug wordt in plaats van een muur. Als laatste heb ik AI ook nog gevraagd wat het grootste risico is van AI. Het opvallende antwoord is, bijna in dezelfde woorden waarmee we de presentatie deze middag hebben afgesloten: Het echte risico is niet dat AI "te slim" wordt, maar dat mensen stoppen met vragen stellen. Of met andere woorden: De vraag is niet of kunstmatige intelligentie slim genoeg wordt. De vraag is of wij wijs genoeg blijven om het verschil te blijven zien. Dank je Melvin, dat je als vertegenwoordiger van een jongere generatie ons mee hebt willen nemen op weg naar een voor velen van ons onbekende en een daarmee soms moeilijk te begrijpen toekomst. Je hebt dat gedaan op een manier waar, tenminste voorlopig en wellicht nooit, geen enkele AI tegenop kan. Kort gezegd door gewoon mens te zijn!
Voor onze leden die niet in de gelegendeid waren de presentatie bij te wonen heeft Melvin zijn presentatie beschikbaar gesteld. Omdat het bestand nogal groot was in drie delen.
_________________________
Vorige activiteit
14 januari 2026 Vriendenbijeenkomst
________________________